شهادت شهادت همان عالم مشهودى است كه در برابر عالم غيب قرار دارد ؛ و در برابر عقول مجرّد محسوس و مشخّص است . همچنين « حضور با مشاهده چه با چشم سر و چه چشم باطن ؛ و گاهى به حضور كه مفرد باشد گفته مىشود . فرمود : عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ « 1 » . امّا مشهود به حضور مجرّد بهتر است و شهادت با مشاهده بهتر است » . اين چيزى است كه راغب گفته است . وى دربارهء آيهء عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ مىگويد : « يعنى آنچه كه از حواس مردم و چشمان آنها و آنچه را كه به‌واسطه اين دو مىبينند ، غايب باشد . » دربارهء اين آيه امام صادق ( ع ) مىفرمايد : « غيب آن است كه نبوده و شهادت آن است كه باشد . » صدوق در كتاب معانى الاخبار آن را ذكر كرده است . در كتاب حاشيه‌اى هم بر سخن امام صادق ( ع ) زده شد كه معناى آن را به خوبى رفعت بخشيده است و اين دستاورد استاد شيخ محمّد تقى يزدى است كه مختصرى از آن را كه به اين مطلب مربوط است ، مىآوريم : « ممكن است مراد از « ما لم يكن » [ نبوده است ] اين باشد كه اصلا به وجود نيامده است ؛ يعنى جهان معدوم به خاطر پنهان بودن آن از وجود . و ممكن است مراد از آن اين باشد كه به عدم زمانى مسبوق باشد ؛ يعنى چيزى كه سابقه نداشت تا بر عالم مادّى تطبيق پيدا كند ؛ بنابراين مراد از « ما قد كان » [ بوده است ] ما فوق طبيعت باشد ، و آن جهان منزّه از مادّه و لوازم آن مثل

--> ( 1 ) - انعام ( 6 ) آيهء 73 : دانندهء غيب و شهود است .